Smart contract a przyszłość praktyki kontraktowej

Idea tzw. inteligentnych kontraktów (ang. Smart Contracts) zrodziła się już w 1994 roku, kiedy to Nick Szabo po raz pierwszy użył tego terminu do określenia „skomputeryzowanego protokołu transakcji, który realizuje warunki umowy”. Pierwotna koncepcja inteligentnych kontraktów Szabo była na tyle szeroka, że uznał „cyfrowe protokoły gotówkowe za dobry przykład inteligentnych kontraktów”. Pomysł Szabo przez wiele lat znajdował się niejako w stanie hibernacji, gdyż nie istniały jeszcze technologie wspierające wdrażanie inteligentnych kontraktów. Następnie, w 2009 r., jako ograniczona forma inteligentnego kontraktu wyłoniła się sieć blokowa Bitcoin. Później Ethereum zaoferowało zwiększoną możliwość budowania bardziej złożonych inteligentnych kontraktów przy użyciu specjalnego języka do tego przeznaczonego (Solidity), aby umożliwić programistom tworzenie rozbudowanych rozwiązań przy jak najmniejszym wykorzystaniu kodu. Powstanie tych protokołów doprowadziło do odrodzenia się idei inteligentnych kontraktów i jej rosnącej popularności jako narzędzia usprawniającego procesy biznesowe i zwiększającego wydajność.

Dążąc do automatyzacji wymiany

Transformacja cyfrowa może obejmować przyjmowanie przez firmy inteligentnych kontraktów definiowanych jako jedna z kluczowych koncepcji wewnętrznego systemu Blockchain.

Podczas gdy tradycyjna umowa określa zasady porozumienia między kilkoma stronami, inteligentnych kontraktów idzie o krok dalej, ustanawiając te zasady w Blockchain. Każdy składnik aktywów jest zatem powiązany z programem, który jest przechowywany w łańcuchu Blockchain.


Kryptowaluty takie jak Bitcoin już wdrożyły rejestry pozwalające na automatyczne przeniesienie prawa własności na podstawie umowy.


inteligentne kontrakty to więc protokoły komputerowe, które ułatwiają negocjacje i umożliwiają weryfikację ważności i stopnia realizacji umowy.

Konkretnie rzecz ujmując, umowa przyszłości będzie skomputeryzowana i zautomatyzowana, dzięki czemu wiele rodzajów klauzul może być zrealizowanych częściowo lub całkowicie samodzielnie. Działają one jak każda instrukcja warunkowa typu if-then (jeśli warunek A jest weryfikowany, to wykonywana jest akcja B). Z drugiej strony, mimo iż omawiany rodzaj umów jest dostępny i możliwy do skontrolowania przez wszystkie uprawnione strony, ich wykonanie jest kontrolowane i weryfikowane przez komputer. System ten może dotyczyć na przykład automatycznego uiszczenia opłaty za paczkę w momencie dostawy lub wypłaty wygranej zwycięzcy zakładu sportowego, gdy tylko mecz się skończy.

Kryptowaluty takie jak Bitcoin już wdrożyły rejestry pozwalające na automatyczne przeniesienie prawa własności na podstawie umowy.

Uproszczenie stosunków umownych

Cyfrowy i zautomatyzowany charakter inteligentnych kontraktów teoretycznie pozwala dwóm partnerom na nawiązanie stosunków handlowych bez konieczności uprzedniego wzajemnego zaufania sobie nawzajem i przede wszystkim bez konieczności korzystania z usług organu centralnego czy też interwencji tego ostatniego. To sam system, poprzez wykorzystywanie systemu Blockchain, odporny na jakiekolwiek zwodnicze machinacje, a nie agenci (oraz ewentualna osoba trzecia mniej czy bardziej neutralna i godna zaufania) gwarantuje uczciwość transakcji. Obniżają się zatem koszty weryfikacji, egzekwowania przepisów, arbitrażu i ryzyko oszustw oraz pojawia się możliwość uniknięcia potencjalnych trudności związanych z subiektywnością.

Nowe rodzaje transakcji mogą doprowadzić do rewolucji w stosunkach umownych również na gruncie zarządzania sporami sądowymi. Dostarczając protokoły, które są uruchamiane, gdy tylko warunki umowy nie są przestrzegane, inteligentne kontrakty zmniejszają ryzyko rozstrzygania sporów drogą sądową.

Mimo iż zastosowanie powyższych rozwiązań nie zostało jeszcze wdrożone w realną gospodarkę, już teraz można widzieć potencjalną możliwość oszczędności dla korzystających z nich firm. Są to w szczególności: niższe koszty transakcyjne związane z zawieraniem umów, krótsze terminy płatności i mniejsze ryzyko błędu. Ponadto znormalizowany kod i jego systemowa realizacja mogą znacząco obniżyć koszty negocjacji, jak i samych procesów zawierania umów.

W raz z wprowadzaniem inteligentnych kontraktów, praktyka prawdopodobnie wzbogaci o nowe instrumenty i mechanizmy jak na przykład :

  • Wbudowana zgodność z przepisami (np. brak możliwości dokonania sprzedaży na korzyść niekwalifikowanego uczestnika (ang. non-Eligible Contract Participant ECP); brak możliwości dokonania sprzedaży dopóki strona nie zostanie upoważniona lub nie zgłosi konkretnych danych).

  • Nowe modele sprawozdawczości regulacyjnej (np. inteligentne kontrakty automatycznie przekazują dane we wcześniej ustalonych odstępach czasu).

  • Testowanie naprężeń wbudowane w inteligentne kontrakty i węzły regulacyjne (np. realizacja scenariuszy inteligentnych kontraktów w celu określenia wypłat w całej sieci).

Oczywiście nie są to jedyne korzyści, jakie można czerpać z korzystania z inteligentnych umów. Automatyzacja przepływu aktywów cyfrowych i płatności może sprzyjać powstawaniu nowych produktów i modeli biznesowych.

Inteligentne kontrakty będą jednak nieść za sobą także wiele nowych wyzwań i niespotykanych wcześniej problemów.


Istotną zasadą Blockchain jest anonimowość, dlatego też w przypadku niewłaściwego wykonania umowy lub jej nadużycia, identyfikacja osoby za to odpowiedzialnej może wydawać się skomplikowana bądź wręcz niemożliwa.


Przede wszystkim rozwiązanie tego typu opiera się w głównej mierze na technologii open source. W związku z tym zastosowanie otwartego oprogramowania jest niekiedy sprzeczne z zasadą własności intelektualnej. Nie wiadomo jeszcze, jak korzystanie z open source przez inteligentne kontrakty może wpłynąć na wdrażanie tego ostatniego.

Trudność polega ponadto na identyfikacji odpowiedzialności. Istotną zasadą Blockchain jest anonimowość, dlatego też w przypadku niewłaściwego wykonania umowy lub jej nadużycia, identyfikacja osoby za to odpowiedzialnej może wydawać się skomplikowana bądź wręcz niemożliwa.

Oprócz anonimowości gwarantowanej przez Blockchain pojawić się mogą pewne nieścisłości dotyczące przechowywania danych osobowych. W rzeczywistości za pośrednictwem Blockchain inteligentny kontrakt będzie rejestrować i przechowywać dane osobowe użytkowników przez czas nieokreślony. Ten aspekt inteligentnej umowy może kolidować z prawem do zapomnienia, które zostało zapisane przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniu z dn. 13 maja ub.r. [ETS, 13 maja 2016 r., sprawa C-131/12].

Oprócz prawa do bycia zapomnianym w wyszukiwarkach, jest to kwestia zagwarantowania prawa do przenoszenia danych. Przykładowo, gdy pracownik, pracodawca musi zwrócić wszystkie zgromadzone przez lata jego dane osobowe. W odniesieniu do inteligentnego kontraktu, na przykład z personelem, oznacza to, że konieczne będzie umożliwienie wyodrębnienia wszystkich danych osobowych pracowników zarejestrowanych w łańcuchu Blockchain i wykorzystanych do opracowania Smart Contract w celu ich przywrócenia i usunięcia. Gdyby tak się stało, umowa zostałaby pozbawiona treści, a interes korzystania z Blockchain mógłby zostać poważnie zakwestionowany. Tego typu kwestie związane z zarządzania danymi osobowymi zaczynają odbijać się poważnym echem w świecie prawa. W ten sposób francuski ustawodawca zaczął zastanawiać się nad tym tematem.

Poza ograniczeniami regulacyjnymi, które uniemożliwiają demokratyzację inteligentnego kontraktu, głównymi przeszkodami w jej przyjęciu pozostają integracja i akceptacja takiej technologii. W górę rzeki, mapowanie przepływów i procesów wymaganych dla takiego projektu wymaga organizacji znacznych pokładów zasobów. Podobnie faza rozwoju czyli cyfrowa konwersja interakcji organizacyjnych wymaga koordynacji różnych interesariuszy: jednostek funkcjonalnych, technologicznych i strategicznych.

Reasumując inteligentne kontrakty to niewątpliwie przyszłość stosunków umownych. Pole ich możliwe zastosowania już wydaje się szerokie, podczas gdy oczekuje się, iż pojawią się coraz to nowsze rozwiązania. Z drugiej jednak strony, nawet jeśli przyszłość wydaje się bezpieczna, ze względu na ich potencjał ekonomiczny i logistyczny, ich wykorzystanie (o ile w ogóle zostanie zaakceptowane) jest dopiero w powijakach. Aby zdemokratyzować to, co za kilka lat powinno być normą, konieczne wydaje się rozwiązanie wrodzonych i nieodłącznych problemów logistycznych tego typu mechanizmów, a przede wszystkim zabezpieczenie ich stosowania poprzez odpowiednie prawodawstwo.

Technologia to jednak nie tylko środek optymalizacji i zabezpieczeń – jest to przede wszystkim nowa ścieżka kontraktowa, w celu uzupełnienia braku elastyczności względem wolumenu obrotów handlowych. Nie sposób więc się dziwić, iż nawet Sberbank, rosyjski tytan bankowości, wykorzystał Smart Contracts do zabezpieczenia transakcji o wartości 12 mld USD.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *